आतंकवादको परिभषा
परिभाषा, अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड, क्षेत्रीय द्वन्द्व, र नेपाल-भारत सम्बन्ध, इस्लामिक धर्म, हिन्दु अतिवाद, र विश्व शक्तिहरूको खेल
आतंकवादको परिभाषा र शक्तिको खेल
आतंकवादलाई सामान्यतया नागरिक, समुदाय वा सरकारविरुद्ध डर सिर्जना गर्ने उद्देश्यले गरिने गैरकानुनी हिंसाको रूपमा परिभाषित गरिन्छ। तर, यो परिभाषा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा शक्तिशाली राष्ट्रहरूको स्वार्थअनुसार तोडमोड हुन्छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघले समेत आतंकवादको स्पष्ट परिभाषा दिन नसक्दा यो शब्द भूराजनीतिक हतियार बनेको छ।
शक्तिको आडमा कसलाई आतंकवादी भन्ने र कसलाई “आत्मरक्षक” ठहर गर्ने भन्ने कुरा निर्धारण हुन्छ।
इजरायल-प्यालेस्टाइन द्वन्द्व र दोहोरो मापदण्ड
इजरायलले गाजामा गरेको हवाई र स्थल आक्रमणले हजारौं निर्दोष प्यालेस्टाइनीहरू—संयुक्त राष्ट्रसंघका कर्मचारी, चिकित्सक, शिक्षक, गर्भवती महिला, र बालबालिकाको ज्यान लिएको छ। गाजाका अधिकांश संरचना ध्वस्त छन्। तर, इजरायललाई आतंकवादी भनिँदैन। किन? किनभने इजरायल पश्चिमी शक्तिहरूको रणनीतिक साझेदार हो, र उसको हिंसालाई “आत्मरक्षा” को जामा पहिराइन्छ। उता, गाजाको जननिर्वाचित सरकार हमासलाई आतंकवादी संगठनको सूचीमा राखिन्छ। यो दोहोरो मापदण्डले शक्तिको दुरुपयोग र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको चयनात्मक प्रयोगलाई नांगो बनाउँछ।
कश्मीर द्वन्द्व र भारतको रणनीति
भारत प्रशासित कश्मीरमा स्वतन्त्रताको माग राख्ने समूहहरूले दशकौंदेखि संघर्ष गरिरहेका छन्। भारतले यी समूहलाई पाकिस्तान प्रायोजित आतंकवादी ठहर गर्दै सीमापार रकेट हमलादेखि नदीको पानी रोक्ने जस्ता कदम चाल्छ।
हालैको एक हमलामा सात पाकिस्तानी बालबालिकाको मृत्यु भएको घटनाले दक्षिण एसियाको शान्तिमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।**
इस्लामाबादले जवाफी कारबाहीको चेतावनी दिँदा क्षेत्रीय तनाव थप चर्किएको छ। भारतको यो रणनीति कश्मीरमा आफ्नो पकड कायम राख्ने र पाकिस्तानलाई कमजोर पार्ने हिस्सा हो। तर, यस्ता कार्यले क्षेत्रीय स्थायित्वलाई खतरामा पार्छ।
नेपालमाथि भारतको हस्तक्षेप र दोहोरो चरित्र
नेपालको भू-राजनीतिक संवेदनशीलतामाथि भारतको प्रभाव गम्भीर चिन्ताको विषय हो। भूराजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, भारतले नेपालको आर्थिक, राजनीतिक, र सामरिक क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्न अमरेश कुमार सिंहजस्ता व्यक्तित्व र राजावादी समूहलाई उक्साउँदै आएको छ।
कश्मीर प्रकरणपछि भारतका प्रतिनिधिहरू नेपाल आएर समर्थन माग्नुले उसको कमजोर कूटनीतिक अवस्था झल्काउँछ।*
तर, उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले नेपालमा अस्थिरता सिर्जना गरेर भारतको स्वार्थ पूरा गर्ने खुला अभिव्यक्ति दिँदा नेपालले कुनै प्रतिवाद नगर्नु लज्जास्पद छ। यदि नेपालका कुनै नेताले भारतविरुद्ध यस्तो बोलेको भए, भारतले कूटनीतिक दबाबदेखि आर्थिक नाकाबन्दीसम्मको हतकण्डा अपनाउने थियो।
यो असमान शक्ति सन्तुलनले नेपालको सार्वभौमिकतामाथि प्रश्न उठाउँछ।
इस्लामिक धर्म र हिन्दु अतिवादको भ्रामक कथानक
इजरायल र भारतले क्रमशः प्यालेस्टाइन र कश्मीरमा गरेको हिंसालाई “आत्मरक्षा” को नाममा जायज ठहराउँदा हजारौं निर्दोषको ज्यान गएको छ। तर, यी क्षेत्रमा बस्ने इस्लामिक समुदायलाई आतंकवादीको लेबल लगाएर विश्वमाझ एउटा भ्रामक कथानक बनाइँदै छ—सबै इस्लामिक धर्मावलम्बी आतंकवादी हुन्। उता, पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरका पृथकतावादी मुस्लिम समूहलाई भारतले लगानी गर्ने गरेको यथार्थ घामजस्तै छर्लंग छ।
यो कथानकलाई इजरायल र भारतले मात्र होइन, पश्चिमी शक्तिहरूले पनि समर्थन गर्छन्।*
भारतले कश्मीरमा मात्र होइन, नेपालको सीमा, जलस्रोत, व्यापार, र समग्र अर्थराजनीतिमा हस्तक्षेप गर्दै आएको छ। नेपालमा हुने सत्ता र सरकारविरुद्धका गतिविधिमा भारतले हिन्दु धर्मको नाममा खेल खेल्छ।
उता, इस्लामविरुद्धको गतिविधिमा युरोपेली युनियनले भारतका हिन्दु अतिवादीहरूलाई आर्थिक सहयोग गरेको आरोप छ।**
यस्तै, अमेरिकाले आफ्नो स्वार्थअनुसारका इस्लामिक समूहलाई समर्थन गर्छ। इस्लामिक अतिवाद, हिन्दु अतिवाद, वा अन्य धार्मिक अतिवाद सबै अशिक्षा, अन्धविश्वास, र राजनीतिक स्वार्थको उपज हुन्। यी सबैले धर्मलाई हतियार बनाएर हिंसा र अस्थिरता फैलाउँछन्।
आतंकवादको परिभाषा शक्तिको आडमा लेखिन्छ। इजरायल र भारतजस्ता राष्ट्रले अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र सन्धिहरू उल्लंघन गर्दा उनीहरूलाई छुट दिइन्छ, तर प्रतिरोध गर्ने समूहलाई आतंकवादी ठहर गरिन्छ। इस्लामिक समुदायलाई आतंकवादीको लेबल लगाएर बनाइएको कथानकले विश्व शान्तिलाई खल्बलाउँछ। नेपालमाथि भारतको हस्तक्षेप र हिन्दु अतिवादको खेलले हाम्रो सार्वभौमिकतामाथि प्रश्न उठ्छ।
नेपालले कूटनीतिक चातुर्य, क्षेत्रीय मञ्चहरूमा प्रभावकारी उपस्थिति, र आन्तरिक एकतामार्फत आफ्नो स्वाभिमान जोगाउनुपर्छ। नत्र, हामी शक्तिको खेलमा सधैं पछाडि परिरहनेछौं।
