मिति: वि.सं. २०८२ जेठ ६, मंगलबार, बिहान ११:४४

गणतन्त्रमा सामन्ती राजतन्त्रका पिसादको शासन – कुलमान प्रकरण

दरबारिया अपराधको संस्कृति गणतन्त्रमा नयाँ रूपमा फस्टाएको छ। कुलमान घिसिङ प्रकरण यसको ज्वलन्त उदाहरण हो। लोडसेडिङ अन्त्य गरेर जनताको मन जितेका कुलमानलाई हटाएर हितेन्द्रदेव शाक्यलाई नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा ल्याइयो। नतिजा? वर्षायाममा पनि दिनमा दर्जनौँ पटक बिजुली काटिन्छ, र ब्याट्री, इन्भर्टर, र जेनेरेटर आयातकर्ताहरूबाट अर्बौँ कमिसन लिइएको आरोप छ। यो दरबारिया तस्करीको आधुनिक स्वरूप हो, जहाँ सत्ताधारीहरूले जनताको विश्वासमाथि खेलबाड गर्छन्। नेताहरूको चालढालमा राजतन्त्रको झल्को देखिन्छ। जनताका छोराहरू सत्तामा पुग्दा राजसी ठाटमा रमाउँछन्, र जनताको पीडाप्रति उदासीन रहन्छन्। गणतन्त्रमा अपेक्षित सुधार नहुनु र सामन्ती सोच कायम रहनुले जनताको आक्रोश बढाएको छ। प्रश्न उठ्छ: के अहिलेका दृश्यहरू दरबारिया अपराधभन्दा कम क्रूर छन्?

कुलमान विरुद्धका लगातारको घिनलाग्दा हर्कत हुदै षणयन्त्र पुर्वक हटाउने सम्मका कामले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको प्रगति र जनताको आधारभूत आवश्यकता रहेको बिधुत बिकासमा ठूलो धक्का लागेको छ। यो कदमले सत्ताधारीहरूको प्राथमिकता जनहितमा नभई निजी स्वार्थ र कमिसनखोरीमा केन्द्रित रहेको प्रष्ट हुन्छ। कांग्रेस र एमालेको यो कदमले गणतन्त्रको मर्ममाथि प्रश्न उठाएको छ। सत्ताधारीहरूले जनताको आर्थिक बोझ बढाएर ब्याट्री र जेनेरेटर आयातको बजारलाई प्रोत्साहन दिएको आरोप छ, जसले ठूला व्यापारी र नेताहरूको साँठगाँठलाई उजागर गर्छ। यो केवल बिजुलीको लोडसेडिङ होइन, जनताको विश्वास र गणतन्त्रको आधारमाथिको हमला हो।

माओवादीको माफी: आशाको किरण कि खोक्रो नाटक?

नेपाली जनताको छोरो संसारकै उत्कृष्ट भयो भने संसारले पूजा गर्छ, तर नेपालका पूर्वराजाले भने हात समेत मिलाउँदैनन्। तर तिनै पूर्वराजाले विदेशी बिहारीसँग हात मिलाउने मात्र होइन, पाउ पर्ने देखिन्छ। यो नै राजतन्त्रको स्थापित पहिचान हो। बहालवाला राजा हुँदा ज्ञानेन्द्रको हर्कत कस्तो थियो, माफी माग्ने त कल्पनाभन्दा टाढाको कुरा भयो। यो यथार्थ देख्नेले थाहा पाउलान्। यस्तो अवस्था देखेका नेपालीहरूले गणतन्त्र आएपछि पनि नेताहरूलाई नयाँ युवराजको शैलीमा चाकरी गर्दा सुध्रिनुपर्ने नेताहरू बिग्रिँदै गए।

अझै एकथरि जनता गणतन्त्रमा राष्ट्रको मालिक आफैँ हुने कुराबारे बेखबर छन्। अर्कोतिर, नेताहरूलाई नयाँ युवराजसरह पूजा गर्न मस्त छन्। अर्कोतिर, दुनियाँबाट लोप भइसकेको चाकरी तन्त्रका अनुयायी राजावादी तप्काको कुरा गर्नु व्यर्थ छ।

तर जे होस्, नेपालको इतिहासमा कुनै दलले विगतको आफ्नो कमजोरी स्वीकारेर जनतासँग झुकेर सार्वजनिक माफी मागेको इतिहास पाइँदैन। यस स्थितिमा माओवादीले विगतको गल्ती स्वीकारेर माफी माग्नु सकारात्मक छ, तर यो शब्दमा सीमित भएर व्यवहारमा नआए खोक्रो नाटक मात्र बन्नेछ। माओवादीको यो कदमले अन्य दलहरूलाई जवाफदेही हुन प्रेरित गर्नुपर्छ, तर जनताको निरन्तर खबरदारीबिना यो सम्भव छैन।

माओवादीको माफी केवल जनताको आक्रोशलाई शान्त पार्ने रणनीति हो कि साँच्चिकै सुधारको प्रयास? इतिहासमा माओवादीले जनयुद्ध हुदै खुल्ला राजनीतिमा आएपछि पुराना पार्टि जस्तै भएर गरेको कमजोरी-गल्तीहरू स्वीकारे पनि, सत्तामा पुगेपछि पुरानै सामन्ती राजतन्त्रको झल्को दिनेगरिका शैलीमा अभिनय गर्न खोज्नु निन्दनीय छ। जे होस् यस बेला प्रचण्डले मागेको मफिले केहि आशा जगाएको छ। तर जे होस् कुलमान जस्तालाई पदमा पुर्याउन र संरक्षण गर्न माओबादिले गरेको संघर्षले नेपालि जनताको मन जितेको छ। माओबादिले नियुक्त गरेको या माओबादि निकट भन्ने आरोप लाग्ने बित्तिकै कुलमानको विज्ञता जलाएर खरानी बनाउन एमाले कांग्रेस खुलेरै लाग्नु र राजाबादीहरु भित्र भित्र सक्रिय हुनु चिन्ताजनक ।

के अपराध पूर्ण रूपमा अन्त्य भयो?

दरबारिया अपराध गणतन्त्रमा कम भएको छ, तर अन्त्य भएको छैन। ज्ञानेन्द्रको गिरोहले चलाएको अपराधिक धन्दा जति संगठित र क्रूर थियो, गणतन्त्रको लुटतन्त्र त्यति नै छिपछिपे र व्यापक छ। प्रहरी र प्रशासनको दुरुपयोग, कमिसनखोरी, र विरोधीहरूलाई दबाउने प्रवृत्ति कायम छ। एकातिर, वि.सं. २०८१ चैत १५ को घटनाले पूर्वशासक ज्ञानेन्द्रको अपराधिक छविलाई पुष्टि गरेको छ भने अर्कोतिर, कुलमान प्रकरणले सत्ताधारीहरूको भ्रष्ट हर्कतलाई उजागर गरेको छ। कुलमान रहुञ्जेल नाफामा रहेको र बिजुली नियमित रहेको देशमा कांग्रेस र एमालेको लगातारको आक्रमणको परिणाम कुलमान निकालिएपछि अघोषित रूपमा दिनमा दर्जनौँ पटक लोडसेडिङ भइरहेको छ। अर्बौँ घाटा देखाइएको छ। २२ अर्बभन्दा बढीको बिल बक्यौता शक्ति समूहलाई छुट दिने खेल छ। बिजुलीप्रतिको अविश्वास र लोडसेडिङको त्रासमार्फत एकाएक खरबौँको ब्याट्री, इन्भर्टर, जेनेरेटर आदिको आयातबाट अर्बौँ कमिसन आउने कुरा भनिरहनु पर्दैन। नत्र यस्तो नाङ्गिएर गर्नु किन पर्थ्यो? प्रमाण यहीँ छ।

पदम ठकुराठी गोली काण्डले दरबारिया अपराधको कालो अध्याय खोलेको थियो। आज गणतन्त्रमा पनि लुटतन्त्रले जनताको रगत-पसिना चुसिरहेको छ। माओवादीको माफीले सुधारको सम्भावना देखाए पनि, कुलमानजस्ता इमानदार व्यक्तिहरूलाई हटाएर हितेन्द्रजस्ता कमिसनखोरहरूलाई ल्याउने प्रवृत्तिको अन्त्य नभएसम्म यो लुटतन्त्र रोकिँदैन। जनताको निरन्तर खबरदारी, सचेतता, र दबाबले मात्र यो चक्र तोड्न सक्छ।

यो कथा यहाँ सकिँदैन। हरेक कमिसन, हरेक दुरुपयोग, र हरेक अन्यायले जनताको आक्रोशलाई बल पुर्‍याउँछ। प्रश्न अब यो हो: जनता कति समय चुप लागेर यो लुट सहन्छन्? के इतिहास फेरि दोहोरिनेछ, वा यो चक्र तोडेर नयाँ नेपाल बन्नेछ? समय नजिकिँदै छ, र जनताको आक्रोश चर्किँदै छ। के हुन्छ अब? यो कथाको अर्को अध्याय कसले लेख्छ—जनता कि सत्ताधारी?

कुलमान प्रकरणले सत्ताधारीहरूको भ्रष्टाचारको नाङ्गो रूप उजागर गरेको छ। २२ अर्बभन्दा बढीको बिल बक्यौता शक्ति समूहलाई छुट दिने खेलले ठूला व्यापारी र सत्ताधारीहरूको साँठगाँठलाई प्रष्ट पार्छ। यो केवल आर्थिक लुट होइन, जनताको आधारभूत अधिकारमाथिको हमला हो। सत्ताधारीहरूले लोडसेडिङलाई हतियार बनाएर जनताको आर्थिक बोझ बढाएका छन्। गणतन्त्रमा पनि यस्ता अपराधको निरन्तरताले सत्ताको चरित्रमा कुनै परिवर्तन नभएको देखाउँछ। जनताको आक्रोश चर्किनु स्वाभाविक छ, र यो आक्रोशले कुन रूप लिन्छ, त्यो समयले बताउनेछ।

हत्यारो ज्ञानेन्द्रमाथि राजावादीको हमला

हत्यारा प्रमाणित भएपछि, “हामीले साथ छोड्यौँ। आऊ राजाका नयाँ जोगी भन्दै यस्तो त्यागे ज्ञानेन्द्रको साथ।”

सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश धनेन्द्रबहादुर सिंह र न्यायाधीश बब्बरप्रसाद सिंहको संयुक्त इजलासको फैसला। क्षेत्रीय अदालतको फैसला सदर गर्दै हदसम्मको सजायको आदेश।

अर्को विषय पनि छ। सोझा जनताहरू उपहार र चिठ्ठाका नाममा अनलाइनमा करोडौँ ठगिएका घटना आइरहन्छन्। तर ज्ञानेन्द्र शाह नै विदेशी स्क्यामरबाट लुटिएको भन्दा अचम्म लाग्न सक्छ। यसबारे विस्तृत जानकारी प्रस्तुत गर्नुअघि नेपालको इतिहासका केही रहस्यमय घटना स्मरण गरौँ।

थप आलोचना: ज्ञानेन्द्रमाथिको हत्याराको आरोप र स्क्याममा फस्नुले उनको लोभ र अपराधिक मानसिकतालाई उजागर गर्छ। राजतन्त्रको अन्त्यसँगै उनको छवि थप धमिलिएको छ, तर गणतन्त्रमा पनि यस्ता अपराधको निरन्तरता देखिनुले सत्ताको चरित्रमा कुनै सुधार नभएको प्रष्ट हुन्छ।

पदम ठकुराठी गोली काण्ड

पत्रकारमाथि गोली हानिएको घटनाको संक्षेपमा चर्चा गर्दै यो अध्याय सुरु गरौँ।

रातको ३ बजे, मस्त निद्रामा थिए पदम ठकुराठी। एकाएक टाउकोमा गोली हानियो र बिउँझिन नपाउँदै उनी बेहोस भए। देब्रे आँखासहित टाउकोको हड्डी छिचोलेर गोली बाहिर गयो। अधिक रक्तश्राव भयो। एकाएक कोठा नै रगतको पोखरी बन्यो। त्यसबेला नेपालमा सक्षम अस्पताल थिएन। यो घटना संविधानभन्दा माथि रहेका व्यक्तिले घटाएका थिए। संविधानले नै भनेको थियो—ज्ञानेन्द्रलाई कानुन लाग्दैन। कारबाही गर्ने हो भने राजा बिरेन्द्रले मात्र सक्छन्। यो तथ्यले—गोली लागेका पदम ठकुराठी त बेहोस थिए, तर होसमा रहेकी उनकी श्रीमती मनसा ठकुराठी पनि झन्डै बेहोस भइन्।

पञ्चायतकालको समय। जुनबेला नेपालमा नयाँ पत्रपत्रिका दर्ता गर्न प्रतिबन्ध थियो भने २०१७ सालअघि दर्ता भएका मिडियाहरूले पञ्चायती राजतन्त्रको प्रशंसा बाहेक आलोचना गर्न पाउँदैनथे। पदम ठकुराठी समूहले प्रकाशचन्द्र लोहनी मन्त्री हुँदा नयाँ पत्रिका दर्ता गरे। लोहनी अहिले पनि राप्रपामा उत्तिकै सक्रिय छन्। यस्तोमा ठकुराठीको पत्रकारिताले अपराधिक तस्कर गिरोहलाई तिल्मिलाएको थियो।

कानुन नलाग्ने संवैधानिक संरक्षण पाएका राजाका भाइ ज्ञानेन्द्रको निर्देशन र राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्य भीमप्रसाद गौचनको साथ भएपछि पत्रकार ठकुराठीलाई मार्ने तयारी पूरा भइसकेको रहेछ।

“सेनाको बलमा चलेको पञ्चायती व्यवस्थालाई टिकाउन अब तपाईँजस्ता युवाको साथ चाहियो,” भन्दै महेन्द्रले राखेको प्रस्ताव स्वीकारेर पञ्चायती राजतन्त्रात्मक राजनीतिमा होमिएका पदम ठकुराठी तिनै राजाका छोराको सिकार भएपछि नारायणहिटी दरबारमा भूकम्प नै गएको थियो। यो घटनाले यातायात, सूचना, र सञ्चारलगायतका क्षेत्रमा दयनीय अवस्था रहेको नेपालमा भन्दा बढी विदेशमा चर्चा पायो। संविधानभन्दा माथि रहेका अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्रमाथि कसरी अनुसन्धान गर्ने? के सजाय हुने? अर्को सन्त्रासको स्थिति बन्यो।

घटनाको भोलिपल्ट पदम ठकुराठीकी श्रीमती मनसा ठकुराठीले जिल्ला प्रहरी कार्यालय काठमाडौँमा जाहेरी दिइन्। राजपरिवारका सदस्यलाई नागरिक कानुन नलाग्ने भएकोले ज्ञानेन्द्रको नाम लेख्न मिलेन। राजा बिरेन्द्रको शासनका कट्टर समर्थक भए पनि ज्ञानेन्द्रको अपराध र तस्करी धन्दाको विषयलाई पदम ठकुराठीले पत्रिकामार्फत संकेतिक रूपमा प्रश्न उठाइरहन्थे। यसबाट आक्रोशित ज्ञानेन्द्रले भारत गुरुङमार्फत ठकुराठीको हत्याको योजना बनाएका थिए। लाखौँ रुपियाँ खर्च गरेका थिए। गोली हान्ने पेस्तोल चाहिँ प्रदिपशमशेर राणाले दिएका थिए।

यता गोली लागेका ठकुराठीको काठमाडौँको दयनीय अस्पतालमा उपचार असम्भव भयो। तर करिब २ हप्तापछि राजा बिरेन्द्रले सरकारी पैसाले थाइल्याण्ड लगेर उपचारको प्रबन्ध मिलाए। र, ठकुराठी बाँच्न सफल भए। यसपछि घटनाहरू भयानक रूपमा सतहमा आए।

थप विश्लेषण: यो गोली काण्डले राजतन्त्रको क्रूर र अपराधिक चरित्रलाई उजागर गर्छ। ज्ञानेन्द्रको संरक्षणमा चलेको यो अपराधले पत्रकारिता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि ठूलो आघात पुर्‍यायो। बिरेन्द्रको सहयोगले ठकुराठी बाँचे, तर ज्ञानेन्द्रमाथि कुनै कारबाही नहुनुले राजतन्त्रको संरक्षणवादी नीति प्रष्ट हुन्छ।

सर्वोच्च अदालतको फैसला, निर्णय नम्बर ४२६९ / निवेदन नम्बर १२३८ / आजको विशेष भाग

वि.सं. २०४३ भदौ २० रातको ३ बजे, पञ्चायती विद्यार्थी मण्डलका अध्यक्ष र विमर्श साप्ताहिकका पत्रकार पदम ठकुराठीले भूमिगत गिरोहको अपराध धन्दा सार्वजनिक गरिदिएको आक्रोशमा अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्रको समूहले आफ्नै घरमा सुतिरहेको अवस्थामा झ्यालबाट गोली प्रहार गर्‍यो। गोलीले उनको एउटा आँखा र टाउकोको हड्डी उडाउँदै बाहिरियो। नेपालको प्राथमिक उपचारपछि बिरेन्द्रले सरकारी खर्चमै उपचारका लागि थाइल्याण्ड जाने प्रबन्ध मिलाइदिए। त्यसपछि नाटकीय रूपमा घटनाहरू भए।

पञ्चायतकालमा राजाका भाइको अपराधिक गिरोहले आक्रमण गरेको घटना। सामान्य व्यक्ति भएको भए उनको इहलीला त्यतिबेलै सक्किएको थियो। तर ठकुराठी, प्रभावशाली नेता र पत्रकार, जो राजधानीमै बस्थे र राजाको निकट भएका कारण राजा बिरेन्द्रको सहयोगमा उनी बाँच्न सफल भए।

गद्दीमा बसेका राजाका भाइको गिरोहले एक पत्रकारलाई मार्ने उद्देश्यले गोली हानेको समाचार एकाएक विश्वव्यापी भएपछि राजा बिरेन्द्र तनावमा परे। आफ्नो गुण प्रचारक पत्रकार पदम ठकुराठीमाथि आफ्नै भाइ ज्ञानेन्द्रको गिरोहले हमला गरेको थाहा पाएपछि राजा बिरेन्द्र केही दुविधामा परे। राजाकै भाइको तस्करीविरुद्ध लेखेकै कारण गोली हानिएको समाचार विश्वव्यापी हुन थाल्यो।

ज्ञानेन्द्रको यो गिरोहले देशमा हातहतियार, लागुऔषध, र सुनको अवैध तस्करीको साम्राज्य चलाउँथ्यो। यो समूहले आफ्ना विरोधीहरूलाई आतंकित पार्ने र हत्या गर्ने सम्मका काम गर्थ्यो। यसकारण यो घटनालाई तत्काल व्यवस्थापन नगरे राजतन्त्रप्रति नागरिकको बितृष्णा अझ बढ्ने चिन्ता थियो। यही बेला ज्ञानेन्द्रको गिरोहको नाइके सैनिक कर्णेल भारत गुरुङ पक्राउ परे। राजा बिरेन्द्रले तत्कालीन आइजिपी हेमबहादुर सिंह र राजदरबारका सैनिक ताराबहादुर थापा र शिशिरकुमार पाण्डेलाई हुकुम दिएरै ज्ञानेन्द्रको गिरोहलाई नियन्त्रण गर्ने अभियान थालनी गरे। राजा बिरेन्द्रको अभियानलाई रोक्न ज्ञानेन्द्रले सेनाका शान्तकुमार मल्ल, प्रहरी एआइजि रत्नशमशेर राणालगायतलाई भूमिगत रूपमा खटाएका थिए। ज्ञानेन्द्रको गिरोहका उच्च कारिन्दा चाहिँ शरदचन्द्र शाह थिए। राजाको दृढता र रानीको दबाबका कारण राजा र राजाका भाइबीच वारपारको युद्ध हुँदैथियो। केही नलागेपछि ज्ञानेन्द्रले राजा बिरेन्द्रलाई सम्झाउन तत्कालीन धनुषाका नेता हेमबहादुर मल्ललाई पठाएका थिए।

पछि सैनिक कर्णेल भारत गुरुङले अपराधबाट जम्मा गरेको सम्पत्ति हरण भयो भने उनलाई २० वर्ष कैद भयो।

• ठकुराठीमाथि गोली हान्ने विकास गुरुङलाई १२ वर्ष जेल तोकियो।
• योजनाकारमध्येका एक जगत गौचनलाई ७ वर्ष ४ महिना जेल।
• राष्ट्रिय पञ्चायतका वरिष्ठ सदस्य भीमप्रसाद गौचनलाई ५ वर्ष ३ महिना कैद।
• अन्य: शंकर विश्वकर्मा (५ वर्ष), पेस्तोल दिने प्रदीपशमशेर राणा (३ महिना), चक्रराज शर्मा (१ वर्ष ६ महिना), राजु लामा (११ वर्ष), गणेशबहादुर सिजाली थापा मगर (फरार)।

Proof

भारत गुरुङमाथि पदम ठकुराठी गोली काण्डमा मुद्दा चलाउँदा ज्ञानेन्द्रको पर्दा खुल्ने डरले तस्करी धन्दामा मात्र मुद्दा चलाउने, तर ज्ञानेन्द्रसम्मको लिङ्क नखोज्ने भनेर अन्त्यमा राजदरबारको पारिवारिक युद्धलाई रोक्ने सम्झौता भयो। संविधानले राजालाई स्वविवेकले सजाय तोक्न सक्ने अधिकार दिएको भए पनि ज्ञानेन्द्रलाई कुनै कारबाही गरिएन। यो त भयो पर्दाबाहिरको छोटो कुरा।

: यो फैसलाले ज्ञानेन्द्रको गिरोहका सहयोगीहरूलाई सजाय भए पनि मुख्य योजनाकार ज्ञानेन्द्रलाई उन्मुक्ति दिइनुले राजतन्त्रको संरक्षणवादी चरित्र प्रष्ट हुन्छ। यो घटनाले पत्रकारितामाथिको हमला र सत्ताको दुरुपयोगलाई उजागर गर्छ।

अब पर्दा उघार्दै विस्तृत विवरण हेरौँ

यो काण्डको सबैभन्दा ठूलो रहस्य—एकातिर उनै राजा बिरेन्द्रले राज्यको पैसामा ठकुराठीको उपचारका लागि थाइल्याण्ड पठाउन आदेश दिए। अर्कोतिर, आफ्नै भाइ ज्ञानेन्द्र वा उनको गिरोहलाई कुनै सजाय गरेनन्। किन? के बिरेन्द्रको उदारता र पारिवारिक बन्धनले उनलाई कठोर कदम चाल्नबाट रोकेको थियो? वा, दरबारभित्रको शक्ति सङ्घर्ष र ज्ञानेन्द्रको प्रभावले बिरेन्द्रलाई घेराबन्दीमा पारेको थियो?

राजा बिरेन्द्रले ठकुराठीको उपचारमा राज्यकोषको पैसा खर्चिनु र ज्ञानेन्द्रलाई सजाय नदिनुले गम्भीर प्रश्नहरू खडा गर्छ। बिरेन्द्रले जनताको हितमा काम गर्ने प्रयास गरे पनि भाइ-भाइको सम्बन्ध बिगार्न नचाहँदा बिरेन्द्रले ज्ञानेन्द्रलाई सजाय गर्न आँट नगरेको भनिए पनि अर्को यथार्थ हेरौँ।

बिरेन्द्रको यो मौनताले दरबारभित्रको शक्ति सङ्घर्ष र ज्ञानेन्द्रको प्रभावलाई संकेत गर्छ। के यो मौनताले पछि वि.सं. २०५८ जेठको नारायणहिटी हत्याकाण्डको बाटो खोल्यो? ज्ञानेन्द्रको उन्मुक्तिले उनको हौसला बढायो, जसले राजतन्त्रको पतनलाई तीव्र बनायो।

राजा बिरेन्द्रको कालमा ज्ञानेन्द्रको भूमिगत गिरोहमा कस-कसले कसरी काम गर्थे?

यसरी ज्ञानेन्द्रको समूहमा पञ्चायती मण्डले नेताहरू, सेना, र प्रहरीका उच्च अधिकारीहरू नै संलग्न थिए। पदम ठकुराठी गोली काण्डमा ज्ञानेन्द्रमाथि राजा बिरेन्द्रले कारबाही गरेको भए, एकातिर दरबारभित्रै विद्रोह उठाउन सक्ने विश्लेषण गरिन्छ। अर्कोतिर, आफ्ना भाइहरूको सम्भावित विद्रोहलाई सामना गर्ने आँट गर्दै ज्ञानेन्द्रको गिरोहमाथि निर्मम दमन गरेको भए नारायणहिटी हत्याकाण्ड नै नहुने अनुमानसमेत गरिन्छ।

यो मौनताले ज्ञानेन्द्रको हौसला बढायो। यसै कारण पछि, वि.सं. २०५८ जेठमा भएको नारायणहिटी हत्याकाण्डमा बिरेन्द्र र उनको परिवारको वंश नाश हुँदा पनि ज्ञानेन्द्रको भूमिकामाथि प्रश्न उठेको थियो। तमाम प्रश्नलाई सिरानो गर्ने, सर्वाधिकार शक्तिमा रहेका ज्ञानेन्द्रले त्यतिबेला उल्टै प्रमाण नष्ट गर्नुको कारण उनको संलग्नताको बलियो प्रमाण मानिन्छ।

सत्ताको भोगमा नरक खान पछाडि नहट्ने नेपाली राजनीतिको चरित्र बनेको छ। त्यसमा पनि अहिले राजावादी ढोलक बजाउनेहरू अगाडि देखिएका छन्।

ज्ञानेन्द्रको गिरोहमा सेना, प्रहरी, र पञ्चायती नेताहरूको संलग्नताले उनको अपराधिक साम्राज्यलाई बलियो बनायो। यो गिरोहले हातहतियार, लागुऔषध, र सुनको तस्करीलाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्थ्यो। बिरेन्द्रको मौनताले यो गिरोहलाई थप प्रोत्साहन दियो, जसले नारायणहिटी हत्याकाण्डको आधार तयार गर्‍यो।

• शरदचन्द्र शाह, जो ज्ञानेन्द्रको मुख्य मुखिया थिए। उनले ज्ञानेन्द्र राजा भइसकेपछि मुख्य सल्लाहकारको भूमिका खेलेका थिए।
• सैनिक कर्णेल भारत गुरुङ र प्रहरी आइजिपी डी.बी. लामाले प्रहरी र सेनाअन्तर्गतका काम गर्थे।
• भीमप्रसाद गौचन, जो वि.सं. २०३० देखि लगातार राष्ट्रिय पञ्चायतका वरिष्ठ सदस्य थिए। उनले राजनीतिक मामिला मिलाउँथे।

राजतन्त्रका मसिहा – तत्कालीन अर्थमन्त्री डा. भेषबहादुर थापाको भनाइ सुनौँ

ज्ञानेन्द्रले आफ्नो एक कम्पनीको लागि ६० करोड रुपैयाँको स्रोत जुटाइदिनुपर्ने आदेश दिए। देशको पूरा वार्षिक बजेट चार अर्ब रुपैयाँभन्दा कम भएको तत्कालीन अवस्थामा त्यत्रो रकम व्यवस्था गरिदिने राज्यको हैसियत नै थिएन। राज्य नै डुब्ने खतरा थियो। यस कारण मैले आनाकानी गरिरहेको थिएँ। तर ज्ञानेन्द्रले त्यो प्रस्ताव उद्योग मन्त्रालयबाट अर्थ मन्त्रालयमा पठाएर दबाब दिइरहेका थिए। पछि म विश्व बैंकको बैठकमा भाग लिन गएको मौका छोपी ज्ञानेन्द्रले सुटुक्क वाणिज्यमन्त्री चतुर्भुजप्रसाद सिंहबाट त्यो प्रस्ताव पारित गराए। (डा. भेषबहादुर थापाले आफ्नो पुस्तक *राष्ट्र-परराष्ट्र*मा लेखेका छन्।)

ज्ञानेन्द्रले आफ्ना स्वार्थमा आनाकानी गर्ने डा. भेषबहादुर थापा, पूर्वप्रधानमन्त्री तुलसी गिरी, अर्थ, वाणिज्यमन्त्री र हर्क गुरुङसहित ३२ जनालाई ‘गलैँचा काण्ड’मा फसाइदिए। पर्दाभित्रको यथार्थ थाहा पाए पनि आफ्ना भाइको बदमासीका अगाडि राजा बिरेन्द्रको पनि केही चलेन। उनले थापा र गुरुङलगायतलाई भेटी ‘म परिबन्दमा परेँ’ मात्र भने। वि.सं. २०३७ पुस २३ गते पुनरावेदन अदालतले अख्तियार दुरुपयोग निवारण आयोगको फैसला बदर गरिदिएपछि यो झूटो आरोपमा फसाइएकाहरू निर्दोष सावित भए। (डा. थापाले लेखेका छन्।) तर पछि ज्ञानेन्द्र शाहले आफ्नो सैनिक शासनका समय तिनै तुलसी गिरीलाई क्याबिनेटको उपाध्यक्ष बनाए। यसले पदका लागि जेसुकै गर्ने नेता र पञ्चाहरूबाहेकले आफ्नो अनुकूल काम नगर्ने ज्ञानेन्द्रको बुझाइ देखाउँछ।

ज्ञानेन्द्रको यो कदमले उनको लोभ र सत्ताको दुरुपयोगलाई प्रष्ट पार्छ। उनले आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्न देशको अर्थतन्त्रलाई जोखिममा पार्ने प्रयास गरे। ‘गलैँचा काण्ड’ले उनको बदमासी र निर्दोषहरूलाई फसाउने प्रवृत्तिलाई उजागर गर्छ।

ज्ञानेन्द्रले आफूलाई राजा घोषित गराउन भनेर तोकेका ‘कमान्डर’ नवराज सुवेदीको भनाइ

“जेनेभामा रहेको विश्वविख्यात ओमेगा घडी कम्पनीले नेपालमा एउटा कारखाना खोल्न पाऊँ भनी प्रस्ताव पठायो। कुरा राम्रो थियो। जेनेभा गई ओमेगा फ्याक्ट्री हेर्नू र कुरा पनि गर्नू भन्ने श्री ५ महेन्द्रबाट निर्देशन बक्सियो। म, भेषबहादुरजी र डा. पुष्करनाथ पन्त हामी तीन जनाले ओमेगा फ्याक्ट्री पनि हेर्‍यौँ र नेपालमा फ्याक्ट्री खोल्नेबारे कुरा पनि गर्‍यौँ। तर काठमाडौँ आएपछि श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्रलाई त्यसमा आधा शेयर (अंश) घुस चाहियो भनेर अडान लिएपछि अन्त्यमा ओमेगा घडी कम्पनी नेपालमा आउन सकेन।” (नवराज सुवेदीको पुस्तक *इतिहासको एक कालखण्ड*मा उल्लेख छ।)

त्यसैगरी राजावादी हिन्दुवादी राजनीतिका नेता, राप्रपाका संस्थापक अध्यक्ष सूर्यबहादुर थापा लेख्छन्, “तत्कालीन शाही नेपाल वायुसेवा निगममा डी.बी. राणा कार्यकारी प्रमुख थिए। उनी ज्ञानेन्द्रका भित्री टिमका एक प्रमुख व्यक्ति थिए। उनले निगममा राम्रोसँग काम गरिरहेका थिएनन्। मैले राजा बिरेन्द्रसँग उनलाई बदल्नुपर्ने प्रस्ताव राखेँ। बिरेन्द्रले तत्काल जवाफ दिएनन्। दुई-तीन दिनपछि राजाले अनुमति दिएपछि मैले बदलिदिएँ।” (सूर्यबहादुर थापाको पुस्तक *मेरा नौ दशक*मा उल्लेख छ।)

ज्ञानेन्द्रको लोभले नेपालको औद्योगिक विकासलाई रोकेको यो घटनाले प्रष्ट पार्छ। उनको घुस माग्ने प्रवृत्तिले देशको सम्भावनालाई कुण्ठित गर्‍यो।

Proof

राजपरिवारको लुट र सामन्ती ठाट: ज्ञानेन्द्रको कालो धन्दा

हिजोआज चिठ्ठा परेको र सहयोग गर्छु भन्दै लालचमा पारेर ठग्ने गिरोहले अक्सर अशिक्षित र लोभी मानिसलाई बढी सिकार बनाउँछ। यो त्यतिबेलाको कुरा हो, जतिबेला शाही नेपाल वायुसेवा निगमका दुईवटा बोइङ ७५७ जहाज खरिद र कुलेखानी बाँध निर्माणको ‘कमिसन’ काण्डमा ज्ञानेन्द्र चर्चामा थिए। ज्ञानेन्द्र कति लोभी छन् भने उनी लाखौँ डलर कमाइने लोभमा नाइजेरियन ‘स्क्याम’मा समेत फसेका छन्। त्यतिबेला स्क्यामरहरूले लक्षित व्यक्तिलाई फ्याक्स पठाएर ठग्ने गर्थे। यस्तो स्क्याममा ज्ञानेन्द्र स्वयं फसेका थिए। (कनकमणि दीक्षितको पुस्तक *देखेको मुलुक*बाट)

राजाका काका अधिराजकुमारहरू हिमालय, वसुन्धरा र भाइ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र मात्र होइन, अधिराजकुमारी हेलेनको समेत दरबारमा जगजगी थियो। शक्तिसङ्घर्षमा देवर ज्ञानेन्द्र, धीरेन्द्र र भाउजू रानी ऐश्वर्यको प्रतिस्पर्धा थियो। यसै क्रममा वि.सं. २०४५ मङ्सिर २८ मा धीरेन्द्रको अधिराजकुमारको ताज खोसिएपछि उनी बेलायत गए। त्यसपछि दरबारमा ज्ञानेन्द्रको एकलौटी हालीमुहाली चल्न थाल्यो। उनी पैसा आउने ठाउँ कतै छाड्दैनथे।

जहाज कसरी किन्ने, कुन जहाज बेच्ने, कोसँगबाट कतिमा किन्ने—सबै निर्णय निर्मल निवासबाट हुन्थ्यो। (किशोर नेपालको पुस्तक *मेरो समय*बाट)

यी तमाम तथ्यले नेपालका डलर अर्बपति बिनोद चौधरीको सम्पत्तिको स्रोत पनि दरबारिया अपराधिक गिरोह नै रहेको प्रमाणित हुन्छ। किनभने दरबारिया गिरोहलाई कमिसन दिएपछि खुलमखुल्ला लुट्दा पनि कानुन नलाग्ने, कसैले रोक्न नसक्ने—त्यो बेलाको समय नै त्यस्तै थियो। दरबारिया गिरोहसँग मिलेर व्यापारिक साम्राज्य चलिरहेका बेला धीरेन्द्रको पद खोसियो, पछि बिरेन्द्रको वंश हत्या भयो। ज्ञानेन्द्र नेपालको राजा भए। त्यसयता ज्ञानेन्द्र र बिनोद चौधरीको सामूहिक लगानीको सम्पत्ति गोप्य बाँडफाँड भए पनि मनमुटाव कायमै रहेको अनुमान गरिन्छ।

Proof

यी र यस्तै प्रवृत्तिका कारण तत्कालीन प्रधानमन्त्री तथा राप्रपाका संस्थापक अध्यक्ष सूर्यबहादुर थापाले ज्ञानेन्द्रलाई भूमिगत अपराधिक गिरोहको उपमा दिएका थिए।

ज्ञानेन्द्रले अधिराजकुमार हुँदा तस्करी र अपराधको साम्राज्य चलाए। राजा भएपछि उनले वार्षिक १ करोड तलब र सचिवालयका लागि पौने अर्ब खर्च लिए, जुन जनताको करको ठूलो हिस्सा थियो। पञ्चायती मण्डलेहरूलाई सत्ता टिकाउन थप लुटको अवसर दिइयो। राजपरिवारले विदेशमा शिक्षा, भ्रमण, र उपचारमा अथाह खर्च गर्थे, जबकि जनताले सिटामोलसमेत पाउँदैनथे। यो परम्परा हृदयेन्द्रसम्म कायम रह्यो।

शिक्षा र स्वास्थ्यमा परनिर्भरता पनि राजतन्त्रको कालो विरासत हो। दरबारियाहरू लन्डन, अमेरिका, र थाइल्याण्डमा पढ्थे र उपचार गर्थे, तर जनताका लागि स्कूल र अस्पतालको अभाव थियो। गणतन्त्रमा यो अवस्था सुध्रिएको छ, तर नेताहरूले विदेशी अस्पताल र विश्वविद्यालयलाई प्राथमिकता दिँदा जनताको पीडा उस्तै छ। के यो दरबारिया सोचको निरन्तरता हो?

ज्ञानेन्द्रको स्क्याममा फस्नु र कमिसन काण्डले उनको लोभ र अपराधिक प्रवृत्तिलाई उजागर गर्छ। गणतन्त्रमा पनि नेताहरूको विदेशमोह र जनताप्रतिको उदासीनताले सामन्ती ठाटको निरन्तरता देखाउँछ। बिनोद चौधरीको सम्पत्तिको स्रोतमा दरबारिया गिरोहको संलग्नताले सत्ताको कालो पाटोलाई प्रष्ट पार्छ।

विभिन्न स्रोतहरूको सहयोगमा