निर्मला पन्त प्रकरणमा तथ्यहीन समाचार लेखेको कसूर: ७ वर्षपछि अदालतको फैसला कार्यान्वयन, पत्रकार खेम भण्डारी पक्राउ

महेन्द्रनगर (कञ्चनपुर) — कञ्चनपुरको बहुचर्चित निर्मला पन्त बलात्कार तथा हत्या प्रकरणलाई बङ्ग्याएर तथ्यहीन, भ्रामक र व्यक्तिगत प्रतिष्ठामा गम्भीर आँच पुर्‍याउने गरी समाचार सम्प्रेषण गरेको कसूरमा दोषी ठहर भएका पत्रकार खेम भण्डारी अन्ततः पक्राउ परेका छन्। कञ्चनपुर जिल्ला अदालत र उच्च अदालत दिपायल (महेन्द्रनगर इजलास) बाट भएको अन्तिम फैसला कार्यान्वयनका लागि नेपाल प्रहरीले ५० वर्षीय भण्डारीलाई भीमदत्त नगरपालिका वडा नम्बर १८, पुष्पलाल चोकबाट नियन्त्रणमा लिएको हो। जिल्ला प्रहरीले भण्डारीलाई पक्राउ गरे लगत्तै आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षण गराएर फैसला कार्यान्वयनको कानुनी प्रक्रियाका लागि कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा पेस गरिएको बताईएको छ।

१. मुद्दाको पृष्ठभूमि: निर्मला पन्त प्रकरण र भ्रामक समाचारको शृङ्खला

१० साउन २०७५ मा कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिकाकी १३ वर्षीया बालिका निर्मला पन्तको बलात्कारपछि हत्या भएको थियो। सिंगो देशलाई उद्वेलित बनाएको यस जघन्य अपराधको अनुसन्धानमा ढिलाइ हुँदा कञ्चनपुरमा व्यापक जनआन्दोलन चर्किएको थियो। सोही संवेदनशील माहौलको फाइदा उठाउँदै ‘मानसखण्ड दैनिक’ का सम्पादक समेत रहेका पत्रकार खेम भण्डारीले कञ्चनपुरका तत्कालीन प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) दिल्लीराज बिष्टका छोरा किरण बिष्टलाई घटनामा जबर्जस्ती जोडेर श्रृंखलाबद्ध रूपमा तथ्यहीन समाचार तथा सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न भ्रामक पोष्टहरू सार्वजनिक गरेका थिए।

नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (CIB), उच्चस्तरीय छानबिन समिति र राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका विभिन्न प्रतिवेदनहरूले उक्त प्रचारबाजीलाई पूर्णतः निराधार र तथ्यहीन साबित गरेका थिए। अनुसन्धानलाई दिग्भ्रमित पार्ने र निर्दोष नागरिकको चरित्रहत्या गर्ने उद्देश्यले नियोजित रूपमा समाचार लेखिएको भन्दै राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) मा कार्यरत पत्रकार समेत रहेका किरण बिष्टले भण्डारी विरुद्ध जिल्ला अदालतमा गाली बेइज्जती तथा प्रतिष्ठाको कसूर अन्तरगत मुद्दा दायर गरेका थिए।

२. दुई तहकै अदालतबाट दोषी ठहर (फैसलाको नालीबेली)

भण्डारी विरुद्धको गाली बेइज्जती मुद्दामा जिल्ला र उच्च अदालत दुवैले उनलाई कसूरदार ठहर गर्दै कैद र जरिवानाको फैसला सुनाएका थिए, जसको विवरण यस प्रकार छ:

• कञ्चनपुर जिल्ला अदालतको फैसला (२०८२ जेठ १ गते): अदालतले भण्डारीलाई गाली बेइज्जती कसूरमा दोषी ठहर गर्दै १ महिना कैद र १०,००० रुपैयाँ जरिवानाको फैसला सुनाएको थियो। साथै, पीडितको सामाजिक र व्यावसायिक प्रतिष्ठामा पुगेको चोटबापत निवेदक किरण बिष्टलाई १ लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति समेत भराउनुपर्ने आदेश जारी गरेको थियो।
• उच्च अदालत दिपायल, महेन्द्रनगर इजलासको फैसला (२०८२ चैत २२ गते): जिल्ला अदालतको फैसला विरुद्ध परेको पुनरावेदनमा सुनुवाइ गर्दै उच्च अदालतले सुरु अदालतको फैसलालाई सदर मात्र गरेन, भण्डारीको कसूरको गम्भीरतालाई हेर्दै सजाय थप गर्‍यो। उच्च अदालतले निजलाई थप ७ दिन कैद र थप २,१०० रुपैयाँ जरिवानाको फैसला सुनाएको थियो।

अदालती फैसलाको एकीकृत रूप हेर्दा पत्रकार खेम भण्डारीले कुल १ महिना ७ दिन कैद भुक्तान गर्नुपर्ने, १२,१०० रुपैयाँ जरिवाना बुझाउनुपर्ने र पीडितलाई १ लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने कानुनी दायित्व सिर्जना भएको देखिन्छ।

३. कानुनी शासनको नजिर र प्रहरीको कदम

नेपाल प्रहरीले आफ्नो आधिकारिक सामाजिक सञ्जाल मार्फत “कानुनको शासन, न्यायको सुनिश्चितता” भन्ने मूल संकल्पका साथ फैसला कार्यान्वयनका लागि भण्डारीलाई पक्राउ गरिएको स्पष्ट पारेको छ। अदालतको फैसला आएको लामो समयसम्म पनि फरार रहेका भण्डारीलाई बिहीबार बिहान सुराकीको आधारमा पक्राउ गरिएको हो। यो पक्राउले ‘प्रेस स्वतन्त्रता’ को आवरणमा कसैको व्यक्तिगत चरित्रहत्या गर्ने, आपराधिक अनुसन्धानलाई गलत दिशामा मोड्ने र सामाजिक प्रतिष्ठा सखाप पार्ने कार्य कानुनत: दण्डनीय हुन्छ भन्ने बलियो नजिर स्थापित गरेको कानुनी विज्ञहरूको विश्लेषण छ। अदालतमा पेस गरिएका भण्डारीलाई अदालतको आदेश लगत्तै तोकिएको कैद सजाय भुक्तानका लागि कारागार चलान गरिने प्रहरीले जनाएको छ।