काठमाडौँ/जनकपुरधाम: मधेश प्रदेशको साङ्गठनिक तथा वैचारिक भ्रमणका क्रममा पौराणिक एवम् ऐतिहासिक जानकी मन्दिरमा दर्शन गर्न पुगेका ‘श्रम संस्कृति पार्टी’का केन्द्रीय अध्यक्ष एवम् धरानका पुर्व नगर प्रमुख हर्क साम्पाङ र पार्टी प्रतिनिधिमण्डल बिरुद्ध मन्दिर परिसरमै भएको दुर्व्यवहारपुर्ण नाराबाजी र अराजक हुलहुज्जतको घटनाले नेपालको भू-राजनीतिक तथा साम्प्रदायिक वृत्तमा नयाँ बहस छेडेको छ। साम्पाङ र उनका सहकर्मीहरूलाई जबर्जस्ती ‘क्रिश्चियन’ को विल्ला भिराएर मन्दिर प्रवेशमा अवरोध सिर्जना गर्ने र साम्प्रदायिक तनाव फैलाउने दुष्प्रयास गरिएको छ। यस घटनाप्रति श्रम संस्कृति पार्टीले गम्भीर ध्यानाकर्षण गराउँदै प्रवक्ता सत्य गुरुङद्वारा जारी प्रेस नोटमा भनिएको छ कि लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा प्रत्येक नागरिकलाई आफ्नो धार्मिक आस्था र संवैधानिक अधिकार अनुसार कुनै पनि धार्मिक स्थलमा सम्मानपूर्वक दर्शन गर्ने अधिकार सुरक्षित छ। विज्ञप्तिमा स्पष्ट पारिएको छ कि सनातन धर्मको मूल आधार असहिष्णुता वा अराजकता होइन, बरु भ्रातृत्व, सहिष्णुता, करुणा र सर्वभाव हो; त्यसैले यस्ता असहिष्णु व्यवहार गर्नेहरू सच्चा सनातन धर्मावलम्बी हुन सक्दैनन्।
नेपालको विशिष्ट भू-राजनीतिक अवस्थितिलाई प्रयोग गरेर छिमेकी तथा बाह्य शक्तिहरूले आफ्नो रणनीति साध्य गर्ने खेल इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा गर्दै आएका छन्। विशेष गरी भारतीय रणनीतिकारहरूले नेपालमा हिन्दुवादी राजनीतिको कार्डलाई आफ्नो भू-राजनीतिक हतियारका रूपमा प्रयोग गर्ने खेल नयाँ भने होइन। यही अस्त्र अन्तर्गत भारतले कहिले समग्र नेपालमाथि सांस्कृतिक एवम् राजनीतिक दाबी गर्दछ भने कहिले उसले गरेका सीमा विस्तार, सीमा अतिक्रमण तथा भूमि कब्जाका घटनाहरूलाई छायामा पार्दै आएको छ। भारतले नेपालविरुद्ध केवल एउटा कार्ड प्रयोग गर्दैन, बरु आफ्ना गुप्तचर निकायहरू (रअ र आईबी) मार्फत बहुआयामिक र समानान्तर कार्डहरू एकैसाथ सञ्चालन गर्दै आएको अध्येताहरूको मत छ।
भारतीय गुप्तचर एजेन्सीहरूले नेपालभित्र प्रभाव विस्तार गर्न हिन्दु मन्दिरहरू मात्र होइन, तिब्बती गुम्बाहरूलाई समेत सुक्ष्म गुप्तचरी (Micro-espionage) को अखडा बनाएको भन्ने रिपोर्टहरु बिज्ञहरुले जिकिर गर्दै आएका छन्। एकातिर हिन्दुवादी सांस्कृतिक दूत र सुराकीहरूलाई नेपालका पौराणिक मन्दिर, मठ-मन्दिर तथा धार्मिक पीठहरूमा प्रवेश गराएर असन्तोष र साम्प्रदायिक धुव्रीकरण सिर्जना गर्ने खेल खेलिन्छ भने अर्कातिर तिब्बती गुम्बाहरूमा आफ्ना गुप्तचरहरू पठाएर दलाई लामा र तिब्बत कार्डमार्फत नेपालको भूमि प्रयोग गरी चीनविरुद्ध धार्मिक-राजनीतिक खेल खेल्ने काम भइरहेको छ। यसरी गुम्बा देखि मन्दिरसम्म आफ्ना गुप्तचरहरू छिराएर भारतले नेपालविरुद्ध सुक्ष्म जासुसी गर्ने, आफू अनुकूलको अशान्ति, असन्तोष र अस्थिर परिस्थिति निर्माण गर्ने कार्य निरन्तर गरिरहेको अनुसन्धानकर्ताहरूको बुझाइ छ। चर्च र कृस्चियन धर्म बिस्तार राजनितिमा पस्चिमाहरु अनियन्त्रित रुपमा उसैगरी सकृय छन् जुन नेपालका लागि खतरनाक संकेत हो ।
भारतीय सत्ता र गुप्तचर निकायहरूले नेपालको राजनीतिलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न विभिन्न गोटीहरूको प्रयोग गर्दै आएका छन्। कहिले शाह बंशिय राजतन्त्रको पुनर्बहालीको नाममा ‘भारतीय नाति’ (पारश-हिमानिका सन्तान) लाई राजा बनाउने कार्ड फ्यालिन्छ त कहिले पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहलाई राजनीतिक गोटीका रूपमा प्रयोग गर्ने खेल खेलिन्छ। कहिले नेपाली राजनीतिक दलहरूलाई आन्तरिक विवाद र घेराबन्दीमा पारेर आफ्ना असमान सर्तहरू लाद्ने गरिन्छ। यस्ता रणनीतिहरूमार्फत नेपालमा भ्रष्टाचार र माफियागिरीविरुद्ध युवाहरू तथा श्रमजीवी वर्गले व्यापक आन्दोलन र चेतनाको जग बसालेको वर्तमान पृष्ठभूमिमा बाह्य शक्तिहरू झनै अत्तालिएका छन् र उनीहरूका यस्ता खेलहरू अझ खतरनाक रूपमा सतहमा आउने सङ्केत देखिएका छन्।
विश्व इतिहासलाई नियाल्ने हो भने धार्मिक राजनीति कहिल्यै पनि विशुद्ध नैतिक वा आध्यात्मिक हुँदैन; यो सधैँ अपराध, फासीवाद र सत्ता कब्जाको औजार बनेको छ। युरोपको मध्यकालीन ‘इन्क्विजिसन’ र धर्मयुद्ध (Crusades), डोनाल्ड ट्रम्पको कृस्चियन कट्टरपन्थी हर्कत, इजराईलको जातिबादी राजनिति देखि मध्यपूर्वको इस्लामिक कट्टरपन्थी हिंसा र भारतमा आरएसएस (RSS) तथा भाजपाको हिन्दुत्ववादी राजनीतिसम्म— सबैले धर्मलाई भोट बैंक, अल्पसंख्यकमाथि दमन र साम्राज्यवादी विस्तारको आपराधिक यात्राका रूपमा प्रयोग गरेका छन्। कसैलाई जबर्जस्ती ‘क्रिश्चियन’ वा गैर-धर्मको विल्ला भिराएर धर्ममा राजनीति गर्नु भारतीय सत्ता र भाजपाको धन्दा भए पनि नेपालमा यस्ता सतहगत हर्कतहरू विरलै देखिन्थे। तर यस पटक जनकपुरमा श्रम संस्कृति पार्टीमाथि भएको घटनापछि अब नेपालमा पनि साम्प्रदायिक आगो बाल्ने बाह्य षड्यन्त्र छताछुल्ल भएको छ।
नेपालका राजावादीहरू आफूलाई ‘राष्ट्रियताका पहरेदार’ दाबी गरे पनि उनीहरूको वास्तविक अनुहार भारतीय आरएसएस र गुप्तचर संस्था ‘रअ’ (R&AW) को पाउमा परेको घटनाक्रमले संकेत गर्दै आएको छ । गणतन्त्र र समावेशिताले सामन्ती विशेषाधिकार खोसेपछि अत्तालिएका कथित धार्मिक रुढिबादिहरू भारतीय दक्षिणपन्थी सत्ताको दलाली गरेर सत्तामा फर्कने दिवास्वप्न देखिरहेका छन्। तर उनीहरूले बुझेका छैनन् कि बाह्य शक्तिहरूले नेपालमा राजा पुनरुत्थान गर्न चाहेका होइनन् यदि त्यसो भयो भनेपनी नेपालमा बिगतमा हजारौँ बर्ष नेपालमा शासन गरेका दर्जनौ जाती र बंशका राजाका सन्तानहरुले दाबी गर्दा अर्को भाडभैलो गराउन भारतिय पक्ष लागेको देखिन्छ। यसर्थ भारतिय पक्षले नेपाललाई आफ्नो सांस्कृतिक र राजनीतिक ‘संरक्षित राज्य’ (Protectorate) बनाउन राजावादीहरूलाई केवल गोटीका रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्।
इतिहासको सन्दर्भ पल्टाएर हेर्ने हो भने जब-जब शासकहरू भ्रष्टाचार, नालायकी, आर्थिक मन्दी र जनविरोधी शासन ढाकछोप गर्न असमर्थ हुन्छन्, तब-तब उनीहरूले ‘धर्म’ को खोल ओढ्ने गरेका छन्। नेपालका विगतका सामन्ती शासकहरूले पनि आफूलाई ‘विष्णुको अवतार’ घोषणा गरेर जनतालाई शताब्दीऔँसम्म अज्ञानता र शोषणको साङ्लोमा बाँधेका थिए। धर्मको वास्तविक मर्म सत्य, अहिंसा, करुणा, न्याय र लोककल्याण हो। तर जो शासक वा नेता धर्मको नाममा राजनीति गर्छ, उक्त शासक स्वयं सबैभन्दा ठूलो ‘अधर्मी’ हुन्छ; किनकि उसले आस्थाको व्यापारीकरण गर्छ, समाजमा घृणा फैलाउँछ र देशको सार्वभौमसत्ता विदेशीको हातमा सुम्पिन्छ।
नेपाल जस्तो बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देशका लागि ‘धर्मनिरपेक्षता’ कुनै विदेशी आयातित एजेन्डा होइन, बरु यो त राष्ट्रिय एकता, सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय सुरक्षाको मजबुत ढाल हो। धर्मनिरपेक्षताको अर्थ धर्मको विरोध गर्नु होइन, बरु राज्यले सबै आस्था र विचारका नागरिकलाई समान सुरक्षा र सम्मान दिनु हो। यदि नेपालमा धार्मिक राजनीति र साम्प्रदायिक खेल मौलाउन दिइयो र बाह्य धर्म व्यापारीहरू तथा गुप्तचरहरूलाई नियन्त्रणमा राख्न सकिएन भने यसले मुलुकलाई भीषण गृहयुद्ध र विभाजनतर्फ धकेल्नेछ। त्यसैले, धर्मलाई व्यक्तिगत आस्थाको दायरामा सिमित बनाएर राजनीतिलाई नागरिकको श्रम, उत्पादन, स्वाभिमान र राष्ट्रिय समृद्धितर्फ मोड्नु नै आजको साँचो देशभक्ति हो।
