नेपाल: सतीको आशीर्वाद र साम्राज्यवादी शोषणको कालो जाल
नेपाल सतिले सरापेको देश होइन, सतीप्रथाको अन्त्यले आशीर्वाद प्राप्त पवित्र भूमि हो। सतीप्रथा, जुन सामन्ती राजतन्त्र र राणाशाहीको क्रूर शोषणको प्रतीक थियो, १९७७ सालमा चन्द्रशमशेरले अन्त्य गरे। यो वैज्ञानिक र मानवीय दृष्टिकोणबाट ऐतिहासिक क्रान्ति थियो, जसले लाखौं नारीलाई मृत्युको मुखबाट जोगायो। तर, शासक वर्गले यो सत्यलाई भ्रममा ढाकेर “नेपाल सतिले सरापेको” कथन प्रचार गर्यो, जसले जनताको चेतनालाई अन्धविश्वासको दलदलमा फसायो। यो कथन सामन्ती शासक र बाह्य शक्तिहरूको शोषणलाई वैधता दिने षड्यन्त्र थियो।
रुढिवाद र साम्राज्यवादको गठजोड
हिन्दु धर्मको आवरणमा सतीप्रथा, छाउपडी, र बोक्सीप्रथाजस्ता कुप्रथालाई संस्कार बनाएर शासकहरूले जनतालाई शोषण र दमनमा राखे। यो भौतिकवादी दृष्टिकोणबाट हेर्दा, शासक वर्गले उत्पादनका साधनमाथि नियन्त्रण राख्न र जनताको श्रम शोषण गर्न धर्मलाई हतियार बनायो। यस्ता कुप्रथाले सामाजिक विद्रोहलाई निस्तेज पार्यो, जनतालाई “पूर्वजन्मको फल” भन्दै अन्याय स्वीकार्न बाध्य बनायो।
यो रुढिवादमा भारतको विस्तारवादी नीति र क्रिश्चियन मिशनरीको धर्मान्तरण अभियानले थप जटिलता थपे। भारतले हिन्दु धर्मको नाममा नेपालको आध्यात्मिक र सांस्कृतिक पहिचानमाथि कब्जा जमाउने प्रयास गरिरहेको छ। उदाहरणका लागि, लुम्बिनीलाई कमजोर बनाउन बिहारमा नक्कली कपिलवस्तु स्थापना, सगरमाथालाई “एभरेस्ट” नामले नेपाली दाबी धमिलो बनाउने, र पशुपतिनाथ, हलेसी, गोसाईकुन्ड, दुधकुन्ड, खप्तड, मुक्तिनाथजस्ता हजारौ धार्मिकस्थललाई भारतीय तीर्थस्थलको छायाँमा राख्ने नीति भारतको साम्राज्यवादी चरित्र हो। यता, पश्चिमा शक्तिहरूले यहि मौकामा क्रिश्चियन मिशनरीमार्फत नेपालको सामाजिक संरचनामा अस्थिरता ल्याउने प्रयास गरेका छन्। यी दुवै शक्तिहरूले नेपालको स्वायत्तता र आत्मसम्मानमाथि आक्रमण गरिरहेका छन्।
कालापानी-लिम्पियाधुरा: भारतको नाङ्गो साम्राज्यवाद
कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा नेपालको अखण्ड भूभाग हो। सुगौली सन्धि (१८१६) र ऐतिहासिक दस्तावेजहरूले यो क्षेत्र नेपालको भएको स्पष्ट प्रमाण दिन्छ। भारत-नेपाल संयुक्त प्रबुद्ध व्यक्ति समूह (इपिजी) ले मा यी भूभागहरू नेपालकै भएको ठहर गरेको थियो, तर भारतले यो प्रतिवेदन बुझ्न अस्वीकार गर्यो। यो भारतको साम्राज्यवादी नीति र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा नेपालको आवाज दबाउने रणनीति हो। भारतले विश्व मिडिया र फोरमहरू मार्फत नेपाली भूभाग कब्जालाई वैधता दिन प्रचार गरिरहेको छ, तर प्रमाणका आधारमा वार्ता गर्न अस्वीकार गर्छ। यो भारतको नाङ्गो हेगेमनी र नेपालप्रतिको उपनिवेशवादी दृष्टिकोणको प्रमाण हो।
भारतको धार्मिक र आर्थिक शोषण
भारतले नेपालको धार्मिक पर्यटनलाई कमजोर बनाएर आफ्ना तीर्थस्थलहरू—वाराणसी, मथुरा, हरिद्वार—लाई प्रचार गर्छ। नेपालको ३ करोड जनसंख्याबाट भारत जाने धार्मिक पर्यटकले खर्बौं खर्च गर्छन्, तर डेढ अरब जनसंख्या भएको भारतबाट नेपाल आउने पर्यटकको योगदान नगण्य छ। यदि यो अनुपात उल्टो भएको भए, धार्मिक पर्यटन नेपालको आर्थिक मेरुदण्ड बन्थ्यो। नेपालका पवित्र नदीहरू—कोशी, गण्डक, महाकाली—भारतको स्वार्थमा बाँधिएका छन्। कोशी सन्धि (१९५४) र गण्डक सन्धि (१९५९) मार्फत नेपालको जलस्रोत लुटिएको छ।
गाईको मामिलामा भारतको पाखण्ड झन् स्पष्ट छ। नेपालमा गाई पवित्र छ, तर भारतले नेपालबाट लाखौं गाई-गोरु सस्तोमा लैजान्छ र विश्व बजारमा महँगोमा बेच्छ। USDA र Statista का अनुसार, भारत विश्वको दोश्रो ठूलो गाईगोरुको मासु निर्यातक र पाँचौं ठूलो खपतकर्ता हो। यस्ले उस्को धार्मिक आबरणमा नेपाल लुट नितिलाई प्रस्ट्याउछ । यदि त्यसो हैन भने धार्मिक संवेदनशीलतामाथिको ठूलो आघात पुर्याउन मिल्छ?
राजतन्त्र र भारतको दोहोरो चरित्र
नेपालको राजतन्त्र सधैं भारतको प्रभावमा रहेको छ। २०५८ को नारायणहिटी हत्याकाण्ड रहस्यमय छ, र जनताले ज्ञानेन्द्र समेतको संलग्नताको आशंका गर्छन्। जब स्वचालित हतियार अचानक पड्किदा हत्या काण्ड भएको भनी ज्ञानेन्द्रले प्रचार गरे त्यसले झन आसंका बढएको थियो । अन्तत उनलेज्नाताको प्रस्नको जवाफ नदिएर राजगद्धी नै त्यागिदिए । पछि त्यही इण्डियाले ज्ञानेन्द्रलाई बोक्यो । माओवादी विद्रोहमा भारतले ज्ञानेन्द्रलाई सैन्य सहयोग दियो, तर २०६३ पछि एकाएक साथ छोड्यो। अहिले राजतन्त्रको पुनर्स्थापनामा भारतको चासो देखिन्छ। यो भारतको दोहोरो नीति हो। उता त्यही इण्डियाले आफुहरुलाई राजतन्त्र फर्काईदिने छ भन्दै राजाबादिहरु यसबेला प्रचार गरिरहेका छन। यस्ले इण्डियाको नीति र सत्ता लोलुपताका दासहरु मार्फत नेपालको स्वायत्ततामाथि खतरा उत्पन्न गरेको संकेत गर्दछ।
नियन्त्रणका उपायहरू: वैज्ञानिक र कम्युनिस्ट दृष्टिकोण
- आध्यात्मिक र सांस्कृतिक पहिचानको रक्षा: लुम्बिनी, पशुपतिनाथ, र सगरमाथालाई विश्वस्तरमा प्रचार गर्नुपर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा नेपालको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्व स्थापित गर्नुपर्छ। सक्कली जस्तै देखिने नक्कली कपिलवस्तुजस्ता भारतीय प्रचारको भण्डाफोर गर्न वैज्ञानिक र ऐतिहासिक तथ्यहरू प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
- कालापानी-लिम्पियाधुराको सङ्घर्ष: सुगौली सन्धि र इपिजी प्रतिवेदनलाई आधार बनाएर अन्तर्राष्ट्रिय अदालत र संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा नेपालको दाबी प्रस्तुत गर्नुपर्छ। विश्व मिडियामा भारतको प्रचारको जवाफ दिन तथ्यपरक अभियान चलाउनुपर्छ।
- आर्थिक स्वावलम्बन: धार्मिक पर्यटन र जलस्रोतको उपयोगबाट आर्थिक समृद्धि हासिल गर्नुपर्छ। कोशी र गण्डक सन्धिको पुनरावलोकन गरी नेपालको हित सुनिश्चित गर्नुपर्छ। गाई-गोरुको तस्करी रोक्न कडा नीति लागू गर्नुपर्छ।
- रुढिवाद र धर्मान्तरणको नियन्त्रण: छाउपडी, बोक्सीप्रथाजस्ता कुप्रथाविरुद्ध वैज्ञानिक शिक्षा र जनचेतना अभियान चलाउनुपर्छ। क्रिश्चियन मिशनरीको प्रभाव नियन्त्रण गर्न धर्मनिरपेक्षताको सन्तुलित कार्यान्वयन आवश्यक छ।
- राष्ट्रिय एकता र जनसङ्घर्ष: राजतन्त्र र सामन्ती शक्तिको पुनरागमन रोक्न जनताको वैज्ञानिक चेतना र वर्ग सङ्घर्षलाई बलियो बनाउनुपर्छ। भारत र पश्चिमा शक्तिको चलखेलविरुद्ध राष्ट्रवादी आन्दोलन आवश्यक छ।
निष्कर्ष
नेपाल सतिले सरापेको देश होइन, सतीप्रथाको अन्त्यले आशीर्वाद प्राप्त भूमि हो। भारत र पश्चिमा शक्तिको साम्राज्यवादी र रुढिवादी जालबाट मुक्त हुन वैज्ञानिक चेतना, वस्तुगत विश्लेषण, र जनताको एकताबद्ध सङ्घर्ष आवश्यक छ। कालापानी, लिपुलेक, र लिम्पियाधुरा नेपालको हो, र यो सत्य स्थापित गर्न अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा लड्नुपर्छ। नेपालको आध्यात्मिक, सांस्कृतिक, र प्राकृतिक सम्पदालाई विश्वसामु प्रस्तुत गरेर हामी साम्राज्यवाद र रुढिवादको जाल तोड्न सक्छौं। प्रश्न अब यो छ— के हामी सतीको आशीर्वाद ग्रहण गरी नेपालको स्वाभिमान र समृद्धिको लागि एकजुट छौं?
