नेपालमा आज १८औं गणतन्त्र दिवस भव्य रूपमा मनाइरहँदा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले शुभकामना सन्देश जारी गर्दै गणतन्त्र प्राप्तिका लागि भएको संघर्ष, त्याग र बलिदानको स्मरण गरेको छ। रास्वपाका कार्यवाहक सभापति डोल प्रसाद अर्यालद्वारा जारी विज्ञप्तिमा सहिदहरूप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली र ऐतिहासिक परिवर्तनका संवाहक नेपाली नागरिकप्रति उच्च सम्मान व्यक्त गरिएको छ। यद्यपि, गणतान्त्रिक व्यवस्थामाथि बढ्दो संकट र सुधारको अपरिहार्य आवश्यकतामाथि विज्ञप्तिले तीखो टिप्पणी गरेको छ।

गणतन्त्रका आधारभूत स्तम्भमाथि खतरा

रास्वपाले नागरिक सर्वोच्चता, विधिको शासन र समावेशी लोकतन्त्रलाई गणतन्त्रका आधारभूत स्तम्भको रूपमा उल्लेख गरेको छ। तर, यी मूल्यहरूको बलियोपनमाथि गम्भीर प्रश्न उठाउँदै अर्यालले ‘दलतन्त्र’को एकाधिकारले गणतान्त्रिक व्यवस्थाको मर्ममाथि प्रहार गरेको बताए। “सीमित दल र नेताहरूको वरिपरि घुम्ने सत्ताको अभ्यासले नागरिकका वास्तविक सरोकार र आकांक्षा ओझेलमा परेका छन्,” विज्ञप्तिमा उल्लेख छ। नागरिकका सामान्य चाहनासमेत सम्बोधन नहुँदा जनतामा निराशा र आक्रोश बढ्दै गएको र यो व्यवस्थाको स्थायित्वका लागि खतरनाक संकेत भएको रास्वपाको ठहर छ।

संविधान संशोधनको माग र सत्ताको रणनीति

विज्ञप्तिमा संवैधानिक सुधारको अपरिहार्यता जोडदार रूपमा उठाइएको छ। प्रमुख दुई दल (नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमाले) को सत्ता समीकरणले संविधान संशोधनलाई रणनीतिक रूपमा ओझेलमा पारेको आरोप रास्वपाले लगाएको छ। शासकीय स्वरूप, संरचना र शैलीप्रति नागरिकको बढ्दो असन्तुष्टि सम्बोधन गर्न संवैधानिक गतिशीलता आवश्यक रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ। “संविधान संशोधनलाई सत्ताधारी दलहरूले आफ्नो स्वार्थअनुसार उपयोग गरेर जनताको विश्वासमाथि खेलबाड गरिरहेका छन्,” अर्यालले भने।

रवि लामिछाने प्रकरण: विधिको शासनमाथि प्रश्न

रास्वपाले वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिहरूमाथिको आक्रमणलाई गणतन्त्र र लोकतान्त्रिक मूल्यमाथिको खतरा ठहर गरेको छ। विशेष गरी रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेमाथिको प्रहारलाई ‘राज्यका तीनवटै निकाय (कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका) को संगठित अपराध’ को उदाहरण भनिएको छ। “राजनीतिक शक्ति सन्तुलनको आधारमा व्यवस्थापिकाले दिएको प्रतिवेदन कार्यान्वयनको बहानामा कार्यपालिकाले झुटा मुद्दा लगाउनु र न्यायपालिकाले त्यसलाई अस्थायी अनुमोदन गर्नुले विधिको शासनमाथि गम्भीर संशय उत्पन्न भएको छ,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ। यस्ता संस्थागत प्रतिशोधका घटनाले लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धालाई कमजोर बनाएर नागरिकमा भय पैदा गरेको रास्वपाको ठहर छ।

गणतन्त्रविरुद्ध सत्ताको खेल

रास्वपाले सत्तासीन गठबन्धन र विगत दशकौंदेखि सत्ताको दोहन गरेर पनि सत्ताकेन्द्रित राजनीति गरिरहेका शक्तिहरूलाई गणतन्त्रविरुद्ध प्रहार गर्ने ‘राष्ट्रका शत्रु’ को संज्ञा दिएको छ। यी शक्तिहरूले गणतन्त्रलाई बदनाम गरेर आफ्नो गुमेको प्रभाव फर्काउन खोजेको रास्वपाको आरोप छ। “सत्ताधारी दलहरू र पुराना शक्तिहरूको स्वार्थकेन्द्रित व्यवहारले जनताको विश्वास गणतन्त्रप्रति नै संकटमा परेको छ,” अर्यालले भने।

गणतन्त्रको रक्षा र सुधारको बाटो

यी चुनौतीका बाबजुद रास्वपाले गणतन्त्रलाई नेपालले रोजेको सर्वोत्तम व्यवस्था मानेको छ। “गणतन्त्रका कमजोरी औंल्याएर सुधारको आवाज उठाउनु राजनीतिक नेतृत्व, सामाजिक अगुवा र सचेत नागरिकको कर्तव्य हो,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ। गणतन्त्र दिवसलाई आत्मसमीक्षाको अवसर ठान्दै रास्वपाले विगतका गल्तीबाट सिकेर गणतान्त्रिक आदर्शलाई जीवन्त राख्न सबै पक्षलाई आह्वान गरेको छ।

रास्वपाले दलहरूले एकाधिकारवादी चिन्तन त्यागेर नागरिक आकांक्षालाई केन्द्रमा राख्नुपर्ने अपेक्षा गरेको छ। संवैधानिक सुधार, स्वस्थ लोकतान्त्रिक अभ्यास र राजनीतिक प्रतिशोधबाट माथि उठेर गणतन्त्रलाई जनमैत्री बनाउनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

शुभकामना र प्रतिबद्धता

१८औं गणतन्त्र दिवसको अवसरमा रास्वपाले सम्पूर्ण नेपालीमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गरेको छ। “गणतन्त्रलाई थप बलियो र गतिशील बनाउन सरकार, राजनीतिक नेतृत्व र आमनागरिकको गम्भीर ध्यानाकर्षण होस्,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ। रास्वपाले नागरिक केन्द्रित शासन र सुशासनको पक्षमा निरन्तर आवाज उठाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।